Als iemand die je dierbaar is te veel drinkt of drugs gebruikt, merk je dat vaak in alles. Je maakt je zorgen, je bent soms boos en je zoekt naar iets wat werkt. Veel naasten proberen het met overtuigen, controleren of juist alles opvangen, en raken daar uitgeput van. Er is een andere weg. Je kunt iemand niet laten stoppen, maar je kunt wel invloed hebben op hoe jullie met elkaar omgaan, en op hoe het met jezelf gaat.
Wat je wel en niet in handen hebt
Volgens het Trimbos instituut ligt de verantwoordelijkheid voor het gebruik en de gevolgen bij de gebruiker zelf. Je kunt iemand niet laten stoppen als hij of zij daar zelf niet achter staat. Ook Jellinek zegt dat je een naaste niet kunt dwingen om te minderen of te stoppen. Dat is een ongemakkelijke boodschap, maar het kan ook een opluchting zijn: jij hoeft het niet alleen op te lossen. Wat je wel kunt doen, is jouw eigen gedrag kiezen.
Wat helpt niet
Uit liefde doen naasten soms dingen die het gebruik in stand houden zonder dat ze het willen. Het Trimbos instituut noemt als voorbeelden:
De problemen oplossen, zoals rommel opruimen of afspraken afzeggen; dekken en excuses verzinnen of het gebruik geheim houden; het gebruik goedpraten; dreigementen die je niet waarmaakt; verwijten en scheldwoorden, die vooral tot ruzie leiden; je eigen grenzen steeds verleggen.
Het is geen schuld als je dit herkent. Het laat zien hoeveel je om de ander geeft. Het is wel goed om te weten dat wie de gevolgen steeds opvangt, weinig reden ziet om iets te veranderen.
Wat wel helpt
Stel duidelijke grenzen. Bepaal wat je wel en niet accepteert en laat die grens niet langzaam opschuiven.
Laat de gevolgen bij de gebruiker.
Veroordeel het gedrag waar jij last van hebt en niet de persoon.
Praat met anderen over jouw situatie. Het probleem wordt eerder opgelost als het geen geheim blijft.
Zoek hulp voor jezelf, bijvoorbeeld bij een organisatie voor naasten of een lotgenotengroep.
Zo begin je het gesprek
Jellinek geeft praktische gesprekstips. Praat niet als je boos bent en niet als de ander onder invloed is. Vertel dat je het lastig vindt om het onderwerp aan te snijden, maar dat je je zorgen maakt. Vraag eerst naar de voordelen van het gebruik en daarna naar de nadelen. Dat haalt de spanning uit het gesprek. Wees concreet: zeg niet dat de ander te veel gebruikt, maar vertel wat je ziet gebeuren en wat jou dwarszit. Merk je weerstand, benoem die dan rustig, bijvoorbeeld: “Ik zie dat je dit een moeilijk gesprek vindt.”
De CRAFT aanpak: gezond gedrag steunen en contact houden
CRAFT staat voor Community Reinforcement and Family Training. Het is bedoeld voor naasten van iemand die zelf nog geen hulp wil. In plaats van de ander onder druk te zetten, leer jij als naaste hoe je gezond gedrag beloont en het gebruik niet onbedoeld in stand houdt. Je leert ook positief communiceren en je werkt aan je eigen doelen en welzijn. CRAFT komt voort uit CRA, de Community Reinforcement Approach.
Onderzoek laat zien dat dit loont. Een overzichtsartikel op PubMed Central meldt dat CRAFT ongeveer twee derde van de mensen die hulp weigerden, naar behandeling bracht. Meestal gebeurde dat na vier tot zes sessies van de naaste. Naasten zelf meldden minder lichamelijke klachten, minder somberheid, boosheid en spanning, ook als de ander niet in behandeling ging. Het Trimbos instituut vermeldt dat CRAFT meestal een groepstraining is van zeven of acht bijeenkomsten, maar ook individueel kan, en dat er een anonieme online variant bestaat, Zelfhulp Naasten. Onder andere verslavingszorg organisaties bieden CRAFT aan, dus vraag er gerust naar. Is er sprake van geweld of dreiging thuis, zoek dan direct hulp en bel bij acuut gevaar 112.
Als ambulante begeleiding helpt
Op een gegeven moment kan de ander zelf hulp willen. Van Heugten Hulpverlening biedt ambulante begeleiding aan volwassenen vanaf 18 jaar bij psychische klachten, een verslaving of allebei, ongeacht de diagnose. In de begeleiding werkt VHH met de CRA methodiek. Er is geen wachttijd: na aanmelding neemt een casemanager direct contact op. De cliënt houdt zelf de regie en met toestemming kunnen naasten worden betrokken. Een naaste kan iemand ook aanmelden. Lees meer over voor wie de begeleiding is. VHH biedt begeleiding en geen behandeling en geen crisisondersteuning. Denkt iemand aan zelfdoding, bel dan 113 of 0800 0113, de huisarts of bij levensgevaar 112.
Bronnen: Community Reinforcement and Family Training, PubMed Central, Trimbos instituut: brochure voor naasten van mensen met een verslaving, Trimbos instituut: hulpaanbod voor naasten, Jellinek: gesprekstips alcohol, 113 Zelfmoordpreventie.
Direct aanmelden
Twijfel je of wij iets voor je kunnen betekenen? Meld je vrijblijvend aan via het aanmeldformulier of bel 085 130 41 60.