Wie dicht bij iemand staat met psychische klachten of een verslaving, draagt vaak veel mee. Je let op, je regelt, je luistert, je zit in spanning. Zelf kom je dan op de laatste plaats. Dat is begrijpelijk, maar het is ook risicovol: wie te lang te veel draagt, raakt zelf overbelast. Zorgen voor jezelf is geen egoïsme. Het is de voorwaarde om iemand te kunnen blijven steunen.
Wat onderzoek laat zien
In 2016 onderzocht het Trimbos instituut hoe zwaar het is om naaste te zijn van iemand met een verslaving. Er deden 285 naasten mee. Bijna alle naasten hadden matige of hoge psychische klachten: 47 procent matige en 48 procent hoge, tegenover 19 procent en 2 procent in de algemene bevolking. Ook voelden veel naasten zich alleen. Ruim de helft zei de hele tijd of meestal alleen te staan, en ruim de helft dat de omgeving hun situatie niet echt begreep. In totaal had 72 procent de hele tijd of meestal het gevoel er alleen voor te staan, niet begrepen te worden of taken van de ander te moeten overnemen. Naasten misten bovendien gemiddeld 12,7 dagen werk of dagelijkse activiteiten in een maand, tegenover 3,3 dagen in de algemene bevolking. De onderzoekers concluderen dat de ondersteuning van naasten meer aandacht nodig heeft.
Het onderzoek ging over naasten van mensen met een verslaving. De signalen en tips hieronder zijn ook bruikbaar als je iemand met psychische klachten steunt.
Signalen dat het te veel wordt
Overbelasting sluipt erin. Mantelzorg.nl noemt onder meer deze signalen:
Lichamelijk: hoofdpijn, buikpijn, vermoeidheid, spierpijn in nek, schouders of rug, een veranderde eetlust.
Psychisch: schuldgevoelens, piekeren, slecht slapen, moeite met concentreren, gespannenheid, snel emotioneel raken.
Gedrag: rusteloosheid, weinig geduld, meer roken of drinken, jezelf verwaarlozen.
Thuisarts noemt het ook als je veel druk voelt, weinig tijd voor jezelf overhoudt en dingen blijft doen die je eigenlijk niet wilt. Herken je dit, praat er dan over met je eigen huisarts. Dat is geen aanstellerij.
Wat je zelf kunt doen
Zeg duidelijk wat je wel en niet kunt doen. Nee zeggen mag.
Deel de zorg. Vraag familie, vrienden of professionals om mee te helpen.
Neem tijdelijk rust. Respijtzorg, waarbij iemand anders even overneemt, geeft ruimte.
Bespreek het op je werk. Soms kun je uren of werktijden aanpassen of zorgverlof opnemen.
Houd contact met mensen die je goed doen en blijf dingen doen die je leuk vindt.
Let op slaap, beweging en ontspanning.
Waar je steun kunt vinden
Mantelzorglijn van MantelzorgNL: bel 030 760 60 55, stuur een bericht via WhatsApp op 06 27 23 68 54 of mail naar mantelzorglijn@mantelzorg.nl.
MIND Naasten Centraal en Naasten in Kracht: contact met anderen in dezelfde situatie.
Zelfhulp Naasten: een anonieme online variant van CRAFT met opdrachten en een forum voor lotgenotencontact.
Je gemeente: bij het Steunpunt Mantelzorg of het Wmo loket vraag je naar lotgenotencontact, maatjes en praktische ondersteuning.
Je huisarts: voor steun bij jouw eigen situatie.
Merk je dat de overbelasting ertoe leidt dat je gaat schelden of slaan, vraag dan direct hulp, bijvoorbeeld bij je huisarts of de Mantelzorglijn.
Als het je te zwaar wordt
Heb je zelf donkere gedachten of denk je aan zelfdoding, praat er dan met iemand over. 113 Zelfmoordpreventie is gratis en anoniem bereikbaar via 113 of 0800 0113, dag en nacht, en via de chat op 113.nl. Neem ook contact op met je huisarts. Bij levensgevaar bel je 112. VHH biedt begeleiding en geen crisisondersteuning.
Wat begeleiding voor je naaste kan betekenen
Soms verlicht het ook jou als de ander steun krijgt van een vaste begeleider. Van Heugten Hulpverlening biedt ambulante begeleiding aan volwassenen vanaf 18 jaar bij psychische klachten, een verslaving of allebei. Iedere cliënt heeft een vaste casemanager, er is geen wachttijd en de cliënt houdt de regie. Met toestemming van de cliënt kunnen naasten worden betrokken, en ook een naaste kan iemand aanmelden. Begeleiding wordt meestal vergoed via de Wmo, waarbij je alleen de eigen bijdrage van het CAK betaalt. Kijk in ons werkgebied of de begeleiding bij jou in de buurt beschikbaar is.
Bronnen: Trimbos instituut: vaker psychische klachten bij naasten van verslaafden, Trimbos instituut: de ervaren belasting van naasten van personen met verslavingsproblemen, 2016, Mantelzorg.nl: overbelasting, Mantelzorg.nl: Mantelzorglijn, Thuisarts: Ik help iemand met psychische klachten, hoe zorg ik goed voor mezelf, Trimbos instituut: hulpaanbod voor naasten, 113 Zelfmoordpreventie.
Direct aanmelden
Twijfel je of wij iets voor je kunnen betekenen? Meld je vrijblijvend aan via het aanmeldformulier of bel 085 130 41 60.